Lachgas (distikstofoxide, N₂O) is een gas dat in de geneeskunde wordt gebruikt als pijnstiller en verdovend middel. Daarnaast wordt het toegepast als drijfgas, bijvoorbeeld in slagroompatronen. Als drug wordt lachgas geïnhaleerd, meestal via een ballon die is gevuld vanuit een patroon of tank. Het gebruik komt vooral voor onder jongeren en jongvolwassenen, vaak in sociale contexten. Sinds 1 januari 2023 is lachgas in Nederland verboden voor recreatief gebruik.
Werking
Lachgas heeft een kortdurend verdovend en bewustzijnsveranderend effect. Gebruikers ervaren vaak een licht gevoel in het hoofd, ontspanning en soms euforie. Ook kan de waarneming veranderen, met een dromerig of vervreemd gevoel. Het effect treedt snel op en verdwijnt meestal binnen enkele minuten. Door deze korte werkingsduur kan de neiging ontstaan om het gebruik meerdere keren achter elkaar te herhalen. Wanneer het effect uitwerkt, kan een lichte rebound optreden, met hoofdpijn, vermoeidheid of een wat leeg gevoel.
Waarom gebruiken mensen het?
Lachgas wordt vaak gebruikt in sociale situaties, bijvoorbeeld op feestjes. Het middel is relatief goedkoop en gemakkelijk verkrijgbaar geweest, wat heeft bijgedragen aan de populariteit. De korte en snel optredende effecten maken het aantrekkelijk als een “lichte” of tijdelijke roes. Voor sommige mensen speelt ook het kortdurende ontsnappen aan spanning of verveling een rol.
Risico’s
De risico’s van lachgas hangen vooral samen met zuurstoftekort en verstoring van het vitamine B12-systeem. Tijdens gebruik kan duizeligheid, verwardheid of flauwvallen optreden. Omdat het gas de zuurstofopname kan verminderen, kan bij intensief of onjuist gebruik een tekort aan zuurstof ontstaan. Bij herhaald gebruik kan een tekort aan vitamine B12 ontstaan of verergeren. Dit kan leiden tot zenuwschade, met klachten zoals tintelingen, gevoelloosheid, krachtsverlies en problemen met lopen. In ernstige gevallen kan dit blijvende schade veroorzaken. Het risico op neurologische schade neemt toe bij frequent gebruik en bij mensen die al een laag vitamine B12-gehalte hebben. Combinatie met alcohol of andere verdovende middelen vergroot het risico op ademhalingsproblemen en bewusteloosheid. Ook kunnen ongelukken ontstaan doordat het reactievermogen en de coördinatie verminderd zijn, bijvoorbeeld in het verkeer.
Afhankelijkheid
Lachgas leidt doorgaans niet tot een klassieke lichamelijke afhankelijkheid zoals bij middelen als GHB of alcohol. Wel kan een patroon ontstaan van frequent en herhaald gebruik, vooral doordat het effect zo kortdurend is. Bij sommige gebruikers kan het middel een vaste rol krijgen in sociale situaties of als manier om spanning of verveling te doorbreken. In dat geval kan sprake zijn van psychische afhankelijkheid en verlies van controle over het gebruik.
Behandeling
Wanneer gebruik van lachgas leidt tot verlies van controle, aanhoudend gebruik ondanks nadelige gevolgen, of een duidelijke invloed op lichamelijk, psychisch, sociaal of beroepsmatig functioneren, is behandeling aangewezen. Een eerste stap is het onderkennen dat er sprake is van problematisch gebruik. Het is belangrijk om contact op te nemen met de huisarts. De huisarts kan psycho-educatie geven en zo nodig verwijzen naar passende hulp, bijvoorbeeld binnen de verslavingszorg of de reguliere gezondheidszorg. De behandeling richt zich op het stoppen van gebruik en op het herstellen van eventuele lichamelijke schade. Bij neurologische klachten is aanvullend medisch onderzoek en behandeling nodig, bijvoorbeeld gericht op een vitamine B12-tekort. Daarnaast is aandacht nodig voor de factoren die het gebruik in stand houden, zoals gewoontegedrag, sociale context en omgaan met spanning.
Literatuur
- Trimbos-instituut. Drugsinfo: Lachgas.
- RIVM / CAM. Risicobeoordeling lachgas.