DSM-5-TR
Volgens de DSM-5 kan pas van PTSS worden gesproken wanneer iemand aan een ernstig trauma is blootgesteld en vervolgens klachten ontwikkelt binnen vier gebieden: herbelevingen, vermijding, negatieve veranderingen in denken en stemming, en verhoogde prikkelbaarheid of waakzaamheid.
Blootstelling aan zeer ingrijpende gebeurtenis
PTSS kan ontstaan na blootstelling aan een zeer ingrijpende gebeurtenis waarbij sprake is van feitelijke of dreigende dood, ernstige verwonding of seksueel geweld. Het kan gaan om een gebeurtenis die iemand zelf heeft meegemaakt, maar ook om het getuige zijn van ernstig geweld of een ongeval bij anderen, het vernemen dat een naaste iets gewelddadigs of levensbedreigends is overkomen, of herhaalde blootstelling aan schokkende details van traumatische gebeurtenissen, bijvoorbeeld in het kader van werk.
Intrusieve symptomen
De herinnering aan het trauma blijft zich daarna als het ware opdringen. Mensen kunnen last hebben van opdringende herinneringen, nachtmerries of herbelevingen, waarbij het even voelt alsof de gebeurtenis opnieuw plaatsvindt. Ook kunnen er sterke psychische of lichamelijke reacties optreden bij prikkels die aan het trauma herinneren.
Vermijding
Mensen proberen vaak alles te vermijden wat met het trauma samenhangt. Zij willen er niet aan denken, praten er liever niet over en gaan plaatsen, situaties of personen uit de weg die herinneringen oproepen. Soms is er ook sprake van geheugenverlies voor een deel van de traumatische gebeurtenis. Die vermijding is begrijpelijk, maar kan ertoe leiden dat de klachten juist in stand blijven.
Negatieve veranderingen in cognities en stemming
Bij PTSS zijn er bovendien vaak negatieve veranderingen in stemming en denken. Mensen kunnen zich vervreemd voelen van anderen, minder belangstelling hebben voor dagelijkse activiteiten, moeite hebben om positieve gevoelens te ervaren of hardnekkige negatieve gedachten ontwikkelen over zichzelf, anderen of de wereld. Gevoelens van schaamte, schuld, angst of somberheid komen vaak voor.
Veranderingen in arousal, waakzaamheid en reactiviteit
Een vierde belangrijk kenmerk is verhoogde prikkelbaarheid en waakzaamheid. Mensen slapen vaak slecht, zijn snel geïrriteerd, hebben moeite met concentreren en reageren schrikachtig. Ook kunnen zij voortdurend alert zijn op mogelijk gevaar, alsof het lichaam in een blijvende staat van paraatheid verkeert.
Specificaties
De DSM-5 kent twee specificaties bij PTSS. Er kan sprake zijn van PTSS met dissociatieve symptomen (depersonalisatie, derealisatie) of met uitgestelde expressie, wanneer de volledige symptomen pas meer dan zes maanden na het trauma duidelijk aanwezig zijn.
Literatuur
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th ed. American Psychiatric Association; 2022.