Hulpgids

De gids voor de geestelijke gezondheidszorg

ADHD

ADHD (aandachtsdeficiëntie- / hyperactiviteitsstoornis) wordt in de DSM-5 gerekend tot de neurobiologische ontwikkelingsstoornissen. Dat zijn een groep van stoornissen, die zich manifesteren in de loop van de ontwikkeling van het individu, en vaak al op zeer jonge leeftijd. Tot deze rubriek behoren naast ADHD, ook de autismespectrumstoornissen, de verstandelijke beperkingen, communicatiestoornissen, motorische stoornissen en ticstoornissen.

ADHD

ADHD is een ernstige en duurzame stoornis van de psychische ontwikkeling als gevolg van een hoge mate van ongeconcentreerd, rusteloos en impulsief gedrag. De stoornis manifesteert zich vanaf de vroege jeugd: per definitie voor het 12e jaar, bijna altijd voor het vijfde en in veel gevallen reeds voor het tweede jaar. ADHD wordt ook wel een stoornis van de rem genoemd; de rem op denken, handelen en emoties is er af. Die rem wordt aangestuurd door de neurotransmitters dopamine en noradrenaline. Bij ADHD lijkt er een tekort aan die stoffen te zijn. 

Voorkomen

ADHD is een van de meest voorkomende kinderpsychiatrische stoornissen, begint per definitie in de kindertijd en heeft vaak een chronisch beloop. De wereldwijde prevalentie van ADHD bij kinderen en adolescenten varieert van 2,6-5,6% (Polanczyk, 2007); de prevalentie bij volwassenen wordt geschat op 2,8% (Fayyad 2017). De diagnose wordt bij jongens minder vaak gesteld als bij meisjes; ADHD wordt bij meisjes minder vaak herkend.. ADHD op volwassen leeftijd komt bijna evenveel voor bij mannen als bij vrouwen.

Kernsymptomen

  • Aandachtsproblemen
    Slechte aandacht voor details, moeite aandacht vast te houden, moeite met luisteren, moeite met opvolgen van opdrachten, problemen met organiseren, vermijden activiteiten die geestelijke inspanning vergen (bijv. huiswerk), dingen kwijt raken, snel afgeleid, vergeetachtig.
  • Hyperactiviteit (motorisch en verbaal)
    Moeite met stilzitten, rondrennen wanneer het passend is om stil te zijn, luidruchtig, altijd bezig zijn, innerlijke rusteloosheid, friemelen, druk praten.
  • Impulsiviteit (sociaal)
    Dingen eruit flappen, in de rede vallen, ongeduldig, dringt zich op, verstoort bezigheden anderen, moeite op de beurt wachten.

Geassocieerde kenmerken

Naast deze kernsymptomen zijn er ook diverse met ADHD geassocieerde kenmerken zoals emotionele instabiliteit, opstandigheid, leerproblemen en woedebuien. (Beheshti 2020) Ook problemen in de puberteit, zoals criminaliteit, alcohol- en middelenmisbruik, ongeplande zwangerschap en voortijdig schoolverlaten, kunnen signalen van ADHD zijn. (NHG-standaard 2014) Net als de kernsymptomen van ADHD, lijken deze kenmerken samen te hangen met een verminderde (gedrags)remming of een inhibitietekort. De remfunctie wordt gedreven door zowel dopaminerge als noradrenerge neurotransmissie.

Subtypen

  1. Overwegend onoplettend beeld (ADD)
    Het centrale kenmerk van ADD is een concentratiestoornis; mensen met ADD kunnen zich moeilijk concentreren en zijn snel afgeleid. De kenmerken van hyperactiviteit/impulsiviteit ontbreken. Ze beschreven vaak een chaos in hun hoofd; een grote gedachtestroom,waardoor ze vaak dromerig of ongeïnteresseerd overkomen. Andere kenmerken zijn dat belangrijke taken worden uitgesteld, pas op het laatste moment gedaan of niet afgemaakt. Mensen met ADD hebben een ander tijdsbesef, komen vaak te laat, zijn vergeetachtig en ongeorganiseerd. Deze mensen kunnen hun hele leven lang op zoek zijn naar manieren op aan hun dopamine te komen, hetzij op een positieve manier (zeer actief, competitief, inventief) hetzij op een negatieve manier (gokken, drugs, roekeloos).
  2. Overwegend hyperactief-impulsief beeld

    Er is vooral sprake van ernstige en aanhoudende impulsiviteit en hyperactiviteit.
3. Gecombineerd beeld  

ADHD in verschillende levensfasen

  • Kinderen
    Problemen op school met huiswerk, presteren onder niveau, minder vriendjes, rebels gedrag, meer ongelukken. Er is lang gedacht  dat ADHD een rijpingsprobleem was dat vanzelf zou verdwijnen met het ouder worden, echter maar bij één op de drie jeugdigen verdwijnen de symptomen vrijwel helemaal. Bij één van elke drie behandelde jeugdigen blijven de klachten in een iets lichtere, maar nog altijd hinderlijke vorm bestaan. 
  • Puberteit/adolescentie
    Problemen met voltooien huiswerk, problemen onder zonder toezicht te werken, presteren onder niveau, school wordt vaak niet afgemaakt, conflicten met ouders en leraren, minder vrienden, risicovolle activiteiten (drugs- en alcoholmisbruik, onbeschermde seks, impulsief geld uitgeven, gokken). Het impulsieve en soms agressieve gedrag brengt sommigen makkelijker in contact met politie en justitie. Vaak verliezen ze het overzicht over de financiën. Het drukke gedrag lijkt afgenomen, maar bij navraag voelt men zich nog net zo onrustig en gejaagd van binnen.
  • Volwassenen
    Hyperactiviteit lijkt minder te worden, maar aandachtsproblemen (grote moeite aan afspraken te houden, vergeetachtig) lijken de meeste problemen te veroorzaken. Vaak problemen met werk (werkeloosheid, moeite baan te behouden) en in relaties. Vaak is er behoefte aan steeds nieuwe prikkels, spanning en sensatie. Velen hebben moeite de sociale signalen van anderen op te vangen en te begrijpen. Sommigen hebben moeite hun woede te beheersen of sterk wisselende stemmingen en lopen daardoor vast in sociaal contact. Mensen met ADHD met een goede intelligentie en alleen aandachtsstoornissen komen soms pas als volwassene echt in de problemen als niveau en tempo van werk of opleiding te hoog worden. In 2005 verscheen een meta-analyse waarin duidelijk werd dat de kernsymptomen van ADHD en de beperkingen bij kinderen in ongeveer 15% van de gevallen volledig persisteerden in de volwassenheid, en 50% van de kinderen vertoonde slechts een gedeeltelijke remissie. (Faraone, 2005)

Diagnostiek

Lees meer

Oorzaken

Lees meer

Behandeling

Lees meer

Co-morbiditeit

Lees meer

Cognitieve functies

Lees meer

Veilig achter het stuur: autorijden met ADHD - mag dat?

Lees meer

Boeken

Klik hier voor boeken over ADHD

Nederlandstalige links

Klik hier voor Nederlandstalige links

Engelstalige links

 

Literatuur

Hulpgids nieuwsbrief








Praktijk aanmelden

Ook uw praktijk geplaatst op de Hulpgids? U kunt zich aanmelden door het inschrijfformulier in te vullen en daarna op de knop "versturen" te klikken. Uw gegevens worden binnen 5 werkdagen na ontvangst kosteloos door Hulpgids.nl verwerkt en gepubliceerd. inschrijven ›