Sommige geneesmiddelen kunnen hallucinaties, wanen, achterdocht of psychotische ontregeling veroorzaken of verergeren. Vaak gaat het om zeldzame bijwerkingen, maar ze zijn belangrijk omdat ze kunnen lijken op een primair psychiatrisch beeld. De kans is groter bij kwetsbare patiënten, ouderen, polyfarmacie, bestaande hersenaandoeningen, intoxicatie, nierfunctiestoornissen of snelle dosisverhoging.
ACE-remmers en angiotensine-II-receptorblokkers
Bij ACE-remmers zijn hallucinaties zeldzaam beschreven. Lareb rapporteerde meldingen van hallucinaties bij ACE-remmers, en in de literatuur zijn visuele hallucinaties beschreven na start van deze middelen. Ook bij losartan, een angiotensine-II-receptorblokker, zijn psychiatrische bijwerkingen gemeld, waaronder hallucinaties, nachtmerries, angst en depressieve klachten. Het bewijs is vooral gebaseerd op meldingen en casuïstiek, waardoor causaliteit onzeker blijft.
Antibiotica
Psychotische klachten door antibiotica zijn zeldzaam, maar beschreven. Vooral fluoroquinolonen, macroliden en sommige antimycotica, zoals voriconazol, worden in verband gebracht met hallucinaties, verwardheid, slapeloosheid en soms psychotische ontregeling. Bij kwetsbare patiënten is het belangrijk om het tijdsverband met start of dosisverandering van antibiotica mee te wegen.
Anticholinerge middelen
Middelen met anticholinerge werking kunnen hallucinaties en verwardheid veroorzaken, vooral bij ouderen of bij hoge anticholinerge belasting door meerdere geneesmiddelen. Voorbeelden zijn sommige middelen tegen misselijkheid, blaasproblemen, allergie, slaapklachten en parkinsonisme. Vaak gaat het klinisch om een delirant beeld, maar dit kan zich presenteren met hallucinaties of paranoïde interpretaties.
Anti-epileptica
Anti-epileptica kunnen in zeldzame gevallen psychotische klachten veroorzaken of verergeren. Dit is onder meer beschreven bij levetiracetam en topiramaat. De beoordeling is vaak complex, omdat epilepsie zelf, vooral temporaalkwabepilepsie, ook met psychotische verschijnselen kan samengaan.
Antimalariamiddelen
Met name mefloquine kan neuropsychiatrische bijwerkingen geven, waaronder angst, nachtmerries, verwardheid, achterdocht, hallucinaties en soms psychotische klachten. Bij mensen met psychiatrische kwetsbaarheid is terughoudendheid aangewezen.
Antiparkinsonmiddelen en dopaminerge medicatie
Dopaminerge medicatie, zoals levodopa en dopamineagonisten, kan psychotische klachten uitlokken of verergeren, vooral bij de ziekte van Parkinson. Hallucinaties en wanen komen bij deze groep relatief vaak voor en hangen niet alleen samen met medicatie, maar ook met leeftijd, ziekteduur, cognitieve achteruitgang en slaapstoornissen.
Corticosteroïden
Corticosteroïden, zoals prednison, kunnen naast stemmingsklachten ook psychotische klachten veroorzaken. Beschreven zijn onder meer slapeloosheid, agitatie, manische ontregeling, hallucinaties, paranoïde gedachten en verwardheid. Het risico neemt toe bij hogere doseringen, maar klachten kunnen ook bij lagere doseringen optreden.
Opioïden en tramadol
Opioïden kunnen bijwerkingen geven zoals slaperigheid, verwardheid en hallucinaties, vooral bij ouderen, hoge doseringen, nierfunctiestoornissen of combinatie met andere dempende middelen. Tramadol is hierbij klinisch relevant, mede door zijn serotonerge en noradrenerge werking.
Gosereline en andere hormonale middelen
Gosereline en vergelijkbare hormonale behandelingen zijn vooral in verband gebracht met stemmingsklachten, maar er zijn ook meldingen van ernstige psychiatrische ontregeling, waaronder psychotische of manische beelden. Dit lijkt zeldzaam en is vooral gebaseerd op casuïstiek en farmacovigilantiegegevens.
Literatuur
- Abou Taam M, et al. Drug-induced hallucination: a case/non-case study in the French Pharmacovigilance Database. European Journal of Psychiatry. 2015.
- Bakewell B, et al. Drug-induced musical hallucination. BJPsych Open. 2024.
- Doane J, Stults B. Visual hallucinations related to angiotensin-converting enzyme inhibitor use: case reports and review. Journal of Clinical Hypertension. 2013.
- Gostoli S, et al. Corticosteroid-induced manic and/or psychotic symptoms: review. Frontiers in Pharmacology. 2025.
- Huynh G, Reinert JP. Pharmacological management of steroid-induced psychosis: a review of patient cases. J Pharm Technol. 2021;37(2):120-126.
- Lareb. ACE-inhibitors and hallucinations — update. 2015.
- Lareb. Losartan and psychiatric adverse drug reactions. 2005.
- Lareb. Goserelin and psychiatric disorders in treatment of prostate cancer. 2007.
- Niebrzydowska A, et al. Medication-induced psychotic disorder: a narrative review. 2022.