Misofonie is een aandoening waarbij specifieke alledaagse geluiden sterke, vaak moeilijk te beheersen emoties oproepen, zoals irritatie, woede, spanning of walging. Het gaat meestal om geluiden die voor anderen nauwelijks storend zijn, zoals smakken, kauwen, ademen, tikken of typen. Kenmerkend is dat deze zogenoemde triggergeluiden vrijwel direct een automatische emotionele reactie oproepen. Die reactie kan intens zijn en moeilijk te onderdrukken, ook wanneer iemand zelf beseft dat deze buiten proportie is. Veel mensen ervaren daarnaast een sterke neiging om de situatie te verlaten, geluiden te vermijden of zichzelf af te schermen, bijvoorbeeld door het gebruik van oordopjes. Misofonie kan daardoor grote invloed hebben op het dagelijks leven. Situaties zoals samen eten, werken in stilte of reizen in het openbaar vervoer kunnen spanning oproepen of worden vermeden. Dit kan leiden tot beperkingen in sociale contacten, werk en relaties.
Oorzaken
De exacte oorzaak van misofonie is nog niet duidelijk. Het huidige inzicht is dat het gaat om een verstoorde koppeling tussen zintuiglijke prikkels (geluid) en emotionele respons. Er zijn aanwijzingen dat hersengebieden die betrokken zijn bij emotieverwerking, aandacht en salience (betekenisverlening aan prikkels), zoals de insula en het limbisch systeem, hierbij een rol spelen. Het gaat waarschijnlijk niet om een puur auditief probleem, maar om hoe het brein betekenis en emotionele lading toekent aan specifieke geluiden. Misofonie komt regelmatig samen voor met dwang-, angst- en stemmingsklachten. Misofonie is geen officiële diagnose in de DSM-5-TR, maar wordt wel steeds vaker erkend als een afgebakend klinisch fenomeen.
Diagnose
Diagnoses worden meestal gesteld op basis van symptomen en uitsluiting van andere aandoeningen, zoals hyperacusis (overgevoeligheid voor alle geluiden). Een uitgebreid interview en vragenlijsten, zoals de Misophonia Questionnaire of de Amsterdam Misophonia Scale, kunnen helpen bij het beoordelen van de ernst van de aandoening.
Behandeling
Er is nog geen eenduidige standaardbehandeling voor misofonie, maar verschillende benaderingen kunnen helpen. Psychologische behandeling vormt meestal de kern. Cognitieve gedragstherapie kan helpen om de automatische reactie op geluiden beter te begrijpen en te beïnvloeden, en om vermijdingsgedrag te verminderen. In sommige behandelingen wordt gewerkt met gecontroleerde blootstelling aan triggergeluiden, gecombineerd met emotieregulatie en aandachtstraining. Sommige behandelprogramma’s maken gebruik van elementen uit tinnitus retraining therapy, waarbij het doel is om de betekenis en emotionele lading van geluiden geleidelijk te veranderen. Daarnaast kunnen praktische strategieën helpen, zoals het tijdelijk gebruiken van oordopjes, geluidsmaskering of het aanpassen van de omgeving. Dit kan verlichting geven, maar is meestal niet voldoende als enige aanpak. Medicatie speelt geen directe rol in de behandeling van misofonie zelf, maar kan soms worden ingezet wanneer er sprake is van bijkomende klachten zoals angst of depressie.
Literatuur
- Jager I, de Koning P, Bost T & Denys D. (2020). Misophonia: Phenomenology, comorbidity and demographics in a large sample. PLOS ONE, 15(4), e0231390.
- Kumar S et al. (2017). The brain basis for misophonia. Current Biology, 27(4), 527–533.
- Rouw R & Erfanian M. (2018). A large-scale study of misophonia. Journal of Clinical Psychology, 74(3), 453–479.
- Schröder A, Vulink N, Denys D (2013). Misophonia: Diagnostic Criteria for a New Psychiatric Disorder. PLoS ONE . Doi:10.1371/journal.pone.0054706
- Schröder A, van Diepen R, Mazaheri A, Diamantis, Vulink N and Denys D. Diminished N1 Auditory Evoked Potentials to Oddball Stimuli in Misophonia Patients. Front Behav Neurosci. 2014;8:123.