Imagery Rehearsal Therapy, meestal afgekort als IRT, is een kortdurende behandeling voor terugkerende nachtmerries. De methode werd vooral ontwikkeld binnen de behandeling van traumagerelateerde nachtmerries en heeft later ook een plaats gekregen binnen de behandeling van nachtmerriestoornis. IRT wordt vooral toegepast binnen de slaapgeneeskunde en traumabehandeling, en wordt meestal gezien als een gerichte interventie voor een specifiek symptoom, niet als een brede psychotherapievorm. De American Academy of Sleep Medicine noemt IRT een bruikbare behandeling voor nachtmerriestoornis.
Omschrijving
IRT is een therapie die gericht is op het verminderen van terugkerende nachtmerries. Uitgangspunt is dat de inhoud en emotionele lading van een nachtmerrie niet volledig onveranderlijk zijn, maar beïnvloed kunnen worden door er overdag actief mee te werken. In de behandeling beschrijft de patiënt de nachtmerrie en bedenkt vervolgens een aangepast droomscenario met een minder bedreigend of beter hanteerbaar verloop. Dit nieuwe scenario wordt daarna herhaaldelijk in gedachten geoefend. Het doel is niet om de oorspronkelijke gebeurtenis uit te wissen, maar om de terugkerende droom minder angstwekkend en minder ontregelend te maken.
Werkingsmechanismen
Het werkingsmechanisme van IRT berust waarschijnlijk op meerdere processen tegelijk. Door de nachtmerrie actief te herschrijven en het nieuwe scenario te oefenen, neemt de ervaren machteloosheid af en ontstaat meer gevoel van invloed op de droominhoud. Tegelijk kan de emotionele lading van de nachtmerrie verminderen doordat de herhaalde mentale oefening de koppeling tussen de droom en intense angst verzwakt. IRT lijkt daarmee vooral in te grijpen op verwachting, betekenisgeving en emotionele respons op terugkerende droombeelden. Bij traumagerelateerde nachtmerries overlapt dit deels met bredere mechanismen van exposure, rescripting en emotieregulatie. Wel is het goed om terughoudend te blijven: de onderbouwing is positief maar niet volledig eenduidig, en recente PTSD-richtlijnen zijn voorzichtiger dan oudere slaaprichtlijnen.
Techniek
In de praktijk wordt eerst de aard van de nachtmerries in kaart gebracht. Daarna kiest de patiënt meestal één terugkerende nachtmerrie om mee te werken. Deze wordt kort beschreven, waarna samen een nieuwe versie wordt opgesteld met een minder angstige, minder machteloze of anderszins beter verdraagbare afloop. Vervolgens oefent de patiënt dit nieuwe script regelmatig in de verbeelding, meestal overdag. IRT is doorgaans een gestructureerde en relatief kortdurende interventie. De behandeling vraagt actieve deelname van de patiënt en is vooral bedoeld voor mensen met hardnekkige, zich herhalende nachtmerries. Bij traumagerelateerde klachten wordt IRT vaak ingebed in een bredere behandeling.
Literatuur
- Krakow B et al. (2001). Imagery rehearsal therapy for chronic nightmares in sexual assault survivors with posttraumatic stress disorder: A randomized controlled trial. JAMA, 286(5), 537-545.
- Morgenthaler TI et al. (2018). Position paper for the treatment of nightmare disorder in adults: An American Academy of Sleep Medicine position paper. Journal of Clinical Sleep Medicine, 14(6), 1041-1055.
- Yücel DE, van Emmerik AAP & Souama C. (2020). Imagery rehearsal based therapies for adults with nightmares: A systematic review and meta-analysis.