Hulpgids

De gids voor de geestelijke gezondheidszorg

Anorexia nervosa

Inleiding

Anorexia nervosa betekent letterlijk gebrekkige of afwezige eetlust van nerveuze aard. Anorexia nervosa patiënten lijden echter niet aan eetlustgebrek, zij onderdrukken juist eetlust en hebben een gestoord eetgedrag vanuit een diepgeworteld verlangen naar mager zijn (magerzucht). Er is een obsessie met alles wat te maken heeft met eten, gewicht en lichaamsomvang, calorieën worden voortdurend geteld, ze piekeren continu over wat ze wel of niet moeten eten. Anorexia nervosa is een gevaarlijke ziekte, het sterftecijfer (vaak door ondervoeding of suïcide) ligt tussen de 5 en 21,5 (!)%

Kenmerken

Klik hier voor een overzicht van kenmerken van anorexia nervosa.

DSM-5

307.1
Klik hier voor de DSM-5 criteria

Complicaties

  • Gynaecologisch
    Na een daling van meer dan 15% van het ideale lichaamgewicht (QI = 22) blijft de menstruatie weg (amenorroe), hetgeen een gevolg is van het onvoldoende functioneren van de ovaria (eierstokken) ten gevolge een disregulatie van de tussenhersenen (hypothalamus). Amenorroe kan echter ook optreden nog voordat van een belangrijk gewichtsverlies is en blijft na het herstel van de eetstoornis bij meer dan 20% van de vrouwen bestaan.
  • Botstofwisseling
    Bij vrouwen die langdurig niet menstrueren, kan op den duur botafbraak (osteoporose) ontstaan. Hierdoor neemt de kans op botbreuken toe.
  • Stofwisseling
    Door een dalend gewicht wordt de stofwisseling trager, ademhaling en de hartslag gaan langzamer en de bloeddruk daalt. Als gevolg hiervan voelt men zich vaak moe, duizelig, lusteloos en depressief.
  • Lichaamstemperatuur
    De lichaamstemperatuur is laag (soms 35oC) omdat er maar weinig eten wordt verbrand, hierdoor hebben de patiënten last van koude, blauwe handen en voeten.
  • Huid
    Er ontstaat een donsachtige (baby)beharing in het gezicht, op de armen, borst en rug (lanugobeharing), de conditie van de haren verslechtert, de huid wordt droog en schilferig en verslapt en er kan haaruitval optreden.
  • Oedeem
    Bij extreme vermagering ontstaat vaak een vochtophoping (oedeem) in de onderbenen.
  • Vochtverlies
  • Door het braken of misbruik laxantia en / of diuretica gaat er vocht verloren, hetgeen kan leiden tot dehydratatie (onttrekking vocht aan bloedvaten en ruimten er omheen). Gevolgen van dehydratatie zijn aanvankelijk dorst en een droge huid, bij ernstig vochtverlies daalt de bloeddruk. Klachten passend bij een (te) lage bloeddruk zijn: duizelig bij plotseling opstaan, gevoel flauw te vallen, zwak en zweverig voelen.
  • Elektrolytstoornissen
    Overmatig braken en misbruik laxantia leidt tot verlies van natrium en kalium (elektrolyten). Een matig natriumtekort leidt tot misselijkheid, een ernstig tekort kan leiden tot sufheid en verward gedrag. Een kaliumtekort leidt tot moeheid, slappe spieren en obstipatie, een ernstig kan leiden tot de dood. Braken leidt tot verlies van chloor, waardoor de zuurgraad van het bloed verandert.
  • Maagdarmkanaal
    Meer dan de helft van de patiënten met eetstoornissen heeft ernstige maagdarmklachten. Vertraagde maagontlediging komt vaak voor, hetgeen een opgeblazen gevoel veroorzaakt. Langdurig misbruik van laxantia kan leiden een verstoring van de normale spierwerking van de darmen. Dit kan leiden tot ernstige obstipatie en in het ernstigste geval bewegen de darmen helemaal niet meer. Tevens kan het leiden tot ontstekingen in de darmen, hetgeen buikpijn, misselijkheid en braken kan veroorzaken. 
  • Hart- en bloedvaten
    Cardiale veranderingen treden bij meer dan 80% van patiënten met anorexia nervosa op. Plotselinge hartdood vormt naast suïcide, cachexie (slechte lichamelijke toestand, met verval van krachten, als gevolg van ondervoeding of ziekte) en infectie een voorname doodsoorzaak. Hypotensie (lage bloeddruk; lager dan 90/60) en sinusbradycardie (door de sinusknoop gestuurd hartritme van minder dan 60 slagen per minuut) ontstaan geleidelijk door een fysiologische adaptatie aan de verlaagde stofwisseling en behoeven geen behandeling. ECG-afwijkingen (onder andere een verlenging van het zogenaamde QT-interval), al dan niet veroorzaakt door elektrolytstoornissen, komen frequent voor. Het risico van cardiale complicatie is verhoogd gedurende de eerste twee weken van hervoeden.
  • Bloed
    Zelden: vermindering van alle soorten cellen in het bloed (pancytopenie); vermindering witte bloedcellen (leukopenie) komt ongeveer bij tweederde van de patiënten voor.

Epidemiologie

  • Incidentie (aantal nieuwe gevallen per jaar)
    In Nederland is door het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Eerstelijnsgezondheidszorg (NIVEL) onderzoek verricht naar de incidentie van eetstoornissen in de huisartsenpraktijk. De incidentie van anorexia nervosa wordt geschat op 8 bij 100.000 huisartsenpatiënten per jaar.
  • Leeftijd
    Anorexia nervosa komt voor tussen de 10 en 30 jaar, vanaf 13 jaar is er een sterke stijging van het aantal gevallen, met een piek tussen de 17 en 18 jaar. Bij circa 85% is de ziekte tussen dertien en twintig jaar begonnen.
  • Sekse
    In meer dan 90% van de gevallen gaat het om meisjes of vrouwen. Toegespitst op de categorie van meisjes tussen de 10 en 18 jaar mag voorzichtig geschat worden dat 1 op 100 een duidelijk beeld van anorexia nervosa vertoont. Wanneer men de criteria wat minder strikt maakt, blijken eetstoornissen in ongeveer 5% van de vrouwelijke adolescenten voor te komen.
  • Socio-economische status
    Opvallend is dat de vrouwen met anorexia over het algemeen een hogere opleiding volgen dan leeftijdsgenoten zonder anorexia. Vroeger kwam anorexia voornamelijk in de hogere sociaal economische klasse voor, de laatste tijd verandert dit.
  • Cultuur
    Anorexia nervosa is een typische westers verschijnsel; het komt vrijwel uitsluitend voor welvaartslanden.

Oorzaken

Klik hier voor overzicht van oorzaken van anorexia nervosa.

Behandeling

Klik hier voor overzicht van de behandeling van anorexia nervosa.

Verloop

Uit een analyse van een aantal onderzoeken, waar patiënten gedurende minimaal twaalf jaar zijn gevolgd (follow-uponderzoeken) bleek dat bij ongeveer 70% verbetering was opgetreden (waarvan 30%, met name jonge patiënten waren genezen) en 30% bleef chronisch ziek. Anorexia nervosa is een gevaarlijke ziekte, het sterftecijfer (vaak door ondervoeding of suïcide) ligt tussen de 5 en 21,5 (!)%.

Boeken

Klik hier voor boeken over anorexia. 

Nederlandstalige links

Klik hier voor Nederlandstalige links

Engelstalige links

Academy for Eating Disorders (AED, VS)
Anorexia nervosa and associated disorders (Anad)
Anorexia nervosa and related eating disorders (Anred)
Internet Mental Health
PubMed (overzicht van de publicaties van één jaar)
Something Fishy

Praktijk uitgelicht

Praktijk Querido

Dhr. Bram Querido

Praktijk inschrijven

Ook uw praktijk geplaatst op de Hulpgids? U kunt zich aanmelden door het inschrijfformulier in te vullen en daarna op de knop "versturen" te klikken. Uw gegevens worden binnen 5 werkdagen na ontvangst kosteloos door Hulpgids.nl verwerkt en gepubliceerd. inschrijven ›