Hulpgids

De gids voor de geestelijke gezondheidszorg

XTC

Inleiding

XTC (= ecstasy hetgeen extase betekent) wordt tot de harddrugs gerekend. XTC is in de vorm van pillen of capsules te koop, hebben verschillende kleuren en vormen en zijn vaak voorzien van een afbeelding. XTC werd rond 1900 voor het eerst in een laboratorium gemaakt. In de Verenigde Staten is het in de jaren '70 af en toe experimenteel in de psychiatrie gebruikt, omdat patiënten er opener en spraakzamer van werden. Vervolgens kwam het op de zwarte markt terecht, werd populair in discotheken en verscheen in de jaren '80 in Europa. In 1988 werd XTC in Nederland onder de opiumwet geplaatst en sindsdien geldt er een verbod op productie, handel en bezit van XTC.

Wat is XTC?

De werkzame stof in XTC is MDMA (3,4 methyleendioxymethamfetamine). MMDA is een amfetamine-derivaat en behoort tot de zogenaamde wekaminen. Geregeld wordt onder de naam XTC pillen verkocht die geen MDMA bevatten, maar allerlei andere stoffen variërend van onschuldig melkpoeder tot gevaarlijke stoffen als atropine, LSD en heroïne.

Effecten

Wekaminen ontlenen hun naam aan het "wek-effect", dat wil zeggen de vermoeidheid wordt onderdrukt en men voelt zich (lichamelijk en geestelijk) energiek, opgewekt en alert. Vaak leidt het tot zelfoverschatting en de neiging veel te praten. Wekaminen remmen de eetlust, bemoeilijken het inslapen en verminderen de slaapdiepte. Andere effecten zijn onder andere bloedvatvernauwing (waardoor bloeddrukverhoging) en een versnelde hartactie.
Naast het oppeppende (amfetamine) effect heeft XTC ook een bewustzijnsveranderend effect, dat wil zeggen de waarneming wordt intenser en het gevoel van verbondenheid met anderen neemt toe. Het versterkt de emoties en creëert een sterk gevoel van empathie.

Werking

Door het gebruik van XTC komt serotonine vrij. Onderzoek heeft uitgewezen dat er bij een depressie sprake is een tekort aan bepaalde stoffen (serotonine en noradrenaline) in de hersenen.
Onmiddellijk na inname van een tablet kunnen zich neveneffect voordoen zoals: tandenknarsen, stijve kaken, tintelen, zweten, droge mond, wazig zien, misselijkheid, benauwdheid en flauwvallen.
De werking treedt na 20 à 60 minuten in, het eerste uur daarna is het effect het sterkst, na 4 à 6 uur is het effect weg.

Voorkomen

Volgens het Nationaal Prevalentie Onderzoek had in 1997 één op de vijftig ondervraagden van twaalf jaar en ouder ooit ervaring met ecstasy opgedaan Omgerekend naar de hele bevolking zou dit neerkomen op 40.000 recente gebruikers van ecstasy. Deze schattingen zijn aan de lage kant, omdat problematische harddruggebruikers in de bewuste peiling vermoedelijk ondervertegenwoordigd waren. Het gebruik is het hoogst onder bezoekers van houseparty's: 64% van hen slikt XTC. Hoewel ecstasy de belangrijkste uitgaansdrug voor jongeren blijft, zijn er signalen dat de populariteit van deze drug afneemt en dat consumenten de dosering en de frequentie van gebruik minderen.

Afhankelijkheid

Gebruik van XTC kan leiden tot geestelijke afhankelijkheid en er steeds meer nodig om hetzelfde effect te voelen (tolerantie). Er zou geen sprake zijn van onttrekkingsverschijnselen (lichamelijke afhankelijkheid).
Inname van een tweede tablet versterkt of verlengt niet het sociale effect (saamhorigheidsgevoel, versterken emoties en empathie), maar het stimulerende effect neemt wel toe.

Schadelijkheid

Het is al lang bekend dat MDMA (in doseringen die ook door mensen worden gebruikt) bij proefdieren ernstige schade aan serotonerge neuronen veroorzaakt, die jaren na toediening blijft bestaan. Bij mensen die MDMA recreatief gebruiken, zijn al eerder cognitieve dysfuncties, geheugenstoornissen, agressieve uitbraken en stemmingsstoornissen vastgesteld, ook lang na staken van het gebruik. Met beeldvormende technieken zijn beschadigingen aan serotonerge neuronen vastgesteld. Tot nu toe was echter de vraag of er een oorzakelijk verband bestaat. Het is immers mogelijk dat mensen die MDMA gebruiken, vooraf al slecht functionerende serotonerge neuronen hebben en de bijbehorende dysfuncties vertonen. Volgens de onderzoekers is het zeer waarschijnlijk dat die beschadigingen veroorzaakt worden door MDMA gebruik en gerelateerd zijn aan de totale consumptie. Cannabis zou overigens waarschijnlijk niet zulke beschadigingen veroorzaken.
Er zijn inmiddels 'XTC-doden' gevallen. In enkele gevallen heeft het gebruik van XTC (of wat ervoor doorging) geleid tot zulke beschadigingen van de lever, dat transplantatie noodzakelijk was.
Op basis van onderzoek uit 2002 en gegevens uit de literatuur kan geconcludeerd worden dat er duidelijke aanwijzingen zijn dat zwaar XTC-gebruik kan leiden tot schade aan serotonineproducerende hersencellen, dat dit gemakkelijker gebeurt bij vrouwen dan bij mannen en dat zwaar XTC-gebruik bovendien is gerelateerd aan geheugenstoornissen. Uit datzelfde onderzoek lijkt er sprake te zijn van (gedeeltelijk) herstel van serotonineproducerende hersencellen na het staken van het XTC-gebruik, maar volledige zekerheid bestaat daarover niet. In tegenstelling hiermee lijken de effecten van XTC op het geheugen van langduriger aard. Uit recent onderzoek blijkt dat XTC de serotonerge neuronen ernstig kan beschadigen na gebruik van 3 “gemiddelde” pillen tegelijk of kort na elkaar.
De oorzakelijke relatie tussen gebruik van XTC en langetermijn effecten op concentratie, geheugen en stemming is moeilijk te bewijzen, omdat XTC gebruikers allerlei andere middelen gebruiken en vaak niet gemiddelde leefgewoonten hebben.
In 2007 werden 188 personen tussen de 18 en 30 jaar onderzocht die zeiden dat ze van plan waren binnenkort XTC te gaan gebruiken. Ze werden uitgebreid cognitief getest. In totaal 58 personen gingen inderdaad XTC gebruiken, gemiddeld 3 pillen in totaal, maar met een spreiding van ½ tot 30, in een keer of in de loop van hoogstens 12 weken. Hun cognitieve functies werden vergeleken met personenen uit hetzelfde cohort die geen XTC waren gaan gebruiken en zo veel mogelijk in andere eigenschappen op de gebruikers leken. Tenminste twee weken na het laatste gebruik van XTC werden de cognitieve functies opnieuw getest. Gebruikers van XTC scoorden significant slechter op testen voor het verbale geheugen en dat hing samen met het aantal gebruikte pillen. De onderzoekers concluderen dat zelfs na gebruik van enkele pillen XTC blijvende cognitieve functiestoornissen ontstaan. Uit meer recent onderzoek komt naar voren dat het volume van de hippocampus (die een belangrijke functie vervult bij de opslag van informatie in het langetermijn geheugen) bij gebruikers (gemiddeld 281 pillen) ongeveer 10,5 procent kleiner was dan bij niet-gebruikende leeftijdgenoten. Ook de proportie grijze massa was geringer (gemiddeld 4,6 procent). 

Acute complicaties

  • Oververhitting
    Aangezien met XTC geen vermoeidheid gevoeld wordt kan de gebruiker uren achter elkaar dansen. Als het dan ook nog warm en vochtig is, in de ruimte onvoldoende ventilatie en afkoeling is en er onvoldoende wordt gedronken, bestaat het risico dat het lichaam oververhit raakt en uitdroogt. Oververhitting is (levens)gevaarlijk en moeilijk te behandelen, het gevolg kan zijn dat de spieren en sommige organen, zoals de nieren, niet meer werken.
  • MMDA-syndroom
    Het zeldzame MMDA-syndroom kenmerkt zich door: bewustzijnsverandering, spierstijfheid (rigiditeit), instabiele bloeddruk, versnelde hartwerking (tachycardie) en een sterk verhoogde temperatuur (hyperthermie) tot 43 °C. Gevolgen kunnen zijn: moeilijk te behandelen convulsies (toevallen), rabdomyolyse (afbraak spierweefsel) en multipele orgaan falen met mogelijk fatale afloop. Oorzaak is onbekend, het treedt acuut op na inname van een XTC-pil.
  • Acute paranoïde psychose
    Een acute paranoïde psychose na XTC-gebruik wordt in de literatuur gerapporteerd bij mensen met een psychiatrische voorgeschiedenis of belaste familiare belasting van een psychose. 
  • Paniekaanval
    XTC-gebruik kan een paniekaanval uitlokken.
  • Stemming
    Na inname van XTC bestaat vaak, soms dagen lang, een gedeprimeerd gevoel, soms kan zelfs een depressie ontstaan.
  • Slaap
    Nadat XTC is uitgewerkt kan een periode van slapeloosheid en moeheid volgen.
  • Combinatie met andere middelen
    De combinatie met andere middelen, zoals alcohol en medicijnen, is riskant. Er is meer kans op vervelende en gevaarlijke complicaties. Eens temeer omdat pillen wisselend van samenstelling en dosering zijn.
  • Coördinatievermogen
    XTC maakt overmoedig en kan het coördinatievermogen aantasten. XTC in het verkeer is dus gevaarlijk.

 

Chronische complicaties

  • Chronische psychose
    Chronische psychosen zijn zeldzaam en worden geassocieerd met hoge doses, langdurig gebruik, misbruik van meerdere middelen en een genetische kwetsbaarheid voor psychose. 
  • Chronische paniekstoornis
  • Depressie
  • Aandachts- en geheugenstoornissen


Testen

Wie ondanks de grote risico's toch overweegt een pil te nemen, kan gebruik maken van de mogelijkheid deze te laten testen. De uitslag kan in de meeste gevallen onmiddellijk worden verkregen. Er wordt alleen voor consumenten getest en er mogen maximaal drie pillen getest worden. 

Folders

Boeken

Klik hier voor boeken over xtc.

Nederlandstalige links

Klik hier voor Nederlandstalige links

 

Praktijk uitgelicht

Praktijk Querido

Dhr. Bram Querido

Praktijk inschrijven

Ook uw praktijk geplaatst op de Hulpgids? U kunt zich aanmelden door het inschrijfformulier in te vullen en daarna op de knop "versturen" te klikken. Uw gegevens worden binnen 5 werkdagen na ontvangst kosteloos door Hulpgids.nl verwerkt en gepubliceerd. inschrijven ›