Hulpgids

De gids voor de geestelijke gezondheidszorg

Automutilatie zelfbeschadiging of zelfverwonding

Definitie

Automutilatie is het bewust beschadigen van lichaamsweefsel.

Vormen

Zelfbeschadiging komt voor in vele vormen: krassen, bonken met het hoofd, ergens tegen aan slaan, snijden, branden etcetera.

Symptoom

Automutilatie is een symptoom, geen op zichzelf staand syndroom. Naast simulatie, wordt het gezien bij verschillende aandoeningen.
Psychiatrische stoornissen
borderline persoonlijkheidsstoornis, psychose, nagebootste stoornis, obsessieve-compulsieve stoornis
Verstandelijke handicaps
automutilatie kan ook het gevolg zijn van stereotiep gedrag (doelbewust, herhaald, niet functioneel gedragen) en tics. Sommige van die stereotypieën leiden tot zelfverwonding, vooral bij 2 zeldzame aandoeningen: Lesh-Nyhan-syndroom en Cornelia de Lange-syndroom.

Oorzaken

  • Ontlading van spanning
  • Uiting en/of vermindering negatieve gevoelens zoals woede en angst
  • Boete doen, zelfbestraffing
  • Doorbreken depersonalisatie en dissociatie (om eigen lichaam weer te voelen)
  • Pijn verdragen als teken van macht en controle
  • Schreeuw om hulp en aandacht
  • Opvullen van innerlijke leegte, verdrijven eenzaamheid
  • Vanuit een psychose (stemmen die opdracht geven)
  • Bij verstandelijk gehandicapten
  • Mogelijk dat bij zelfverwonding endorfinen vrijkomen die een aangename roes veroorzaken of tenminste negatieve gevoelens doen verminderen, hetgeen "verslaving aan zelfverwonding" kan veroorzaken.
  • Simulatie: opzettelijke zelfverwonding met een direct materieel doel
  • Normale automutilatie zoals: epilatie, tatoeage, cosmetische chirurgie, SM

Complicaties

Gevoelens van waardeloosheid, schuld en zelfhaat nemen alleen maar toe; er ontstaat een vicieuze cirkel waarbij men zich pijn doet omdat men zich pijn gedaan heeft. Zelfbeschadiging wordt van een oplossing voor een probleem tot een nieuw probleem. Naasten en collega's kunnen afwijzend of agressief reageren, hetgeen weer zorgt voor nieuwe spanningen. Wonden kunnen blijvende littekens veroorzaken met alle gevolgen van dien.

Voorkomen

Vermoedelijk komt zelfbeschadiging vaker voor bij vrouwen dan bij mannen: mannen zijn eerder geneigd hun woede en agressie naar buiten toe te richten, vrouwen richten hun agressie veel meer naar binnen en op zichzelf. Zelfbeschadiging openbaart zich meestal in de leeftijdscategorie 17 tot 25 jaar, maar kan ook al op jongere leeftijd voorkomen.

Behandeling

Zelfverwonding is een symptoom van uitgebreide problematiek. Behandeling dient dan ook verder te gaan dan bestrijden van de zelfbeschadiging. Intensieve psychotherapeutische therapie helpt om vaak traumatische gebeurtenissen uit het verleden te verwerken, het bewust worden dat zelfverwonding een overlevingsstrategie is en het geleidelijk opgeven van de zelfbeschadiging.
Naast deze psychotherapeutische benadering, kunnen verschillende stappen worden gezet om het beschadigen te verminderen: dagboek (schrijven wat er in je opkomt als je aan zelfverwonding denkt); lichamelijke en geestelijke ontspanning (sporten, muziek, hobby, ontspanningsoefeningen, yoga, meditatie), contact met anderen zoeken.
Afhankelijk van aard en ernst van de zelfverwonding en de psychiatrische problemen kunnen verschillende medicijnen voorgeschreven worden, zoals antidepressiva, antipsychotica en stemmingsstabilisatoren. Een opiaatantagonist als naltrexon wordt soms voorgeschreven aan cliënten die geen pijn ervaren bij zelfverwonding. Enkele dubbelblinde stress provocatie studies met borderline patiënten gaven geen effect te zien. Het middel is ook niet in de Amerikaanse richtlijnen (APA) opgenomen.

Automutilanten sterven jonger

Mensen die automutileren hebben een fors kortere levensverwachting dan de algemene bevolking. En dat komt zeker niet alleen door een hoger risico op suïcide. Uit onderzoek blijkt dat de lichamelijke gezondheid van deze groep slechter is dan gemiddeld, en dat dit meerdere oorzaken heeft, zoals alcohol- en drugsgebruik, slechte zelfzorg en behandelingstrouw. Vergeleken met het gemiddelde van de normale bevolking, stierven er tijdens de follow-up periode van 6 jaar 3,5 maal zoveel mensen uit dit cohort.

Boeken

Klik hier voor boeken over automutilatie.

Nederlandstalige links

Klik hier voor Nederlandstalige links

 

Praktijk uitgelicht

Praktijk Querido

Dhr. Bram Querido

Praktijk inschrijven

Ook uw praktijk geplaatst op de Hulpgids? U kunt zich aanmelden door het inschrijfformulier in te vullen en daarna op de knop "versturen" te klikken. Uw gegevens worden binnen 5 werkdagen na ontvangst kosteloos door Hulpgids.nl verwerkt en gepubliceerd. inschrijven ›