Hulpgids

De gids voor de geestelijke gezondheidszorg

Depersonalisatiestoornis

Kenmerken

• Het gevoel buiten het eigen lichaam of geest te staan. Als een robot of in een droom te leven.
• De gestoorde beleving houdt steeds een alsof karakter: er is geen sprake van wanen of verstoorde realiteitstoetsing.
• Depersonalisatie wordt als zeer onaangenaam beleefd en voert soms tot hevige verontrusting.


DSM IV-TR criteria

A. Aanhoudende of recidiverende belevingen van het gevoel los te staan en externe waarnemer te zijn van de eigen geestelijke processen of het eigen lichaam (bijvoorbeeld het gevoel alsof alles in een droom gebeurt).
B. Tijdens de beleving van depersonalisatie blijft de realiteitstoetsing intact.
C. De depersonalisatie veroorzaakt in significante mate lijden of beperkingen in het sociaal of beroepsmatig functioneren of het functioneren op andere belangrijke terreinen.
D. De beleving van depersonalisatie komt niet uitsluitend voor in het beloop van een andere psychiatrische stoornis zoals schizofrenie, paniekstoornis, acute stress-stoornis of een andere dissociatieve stoornis en is niet het gevolg van de directe fysiologische effecten van een middel (bijvoorbeeld drug, geneesmiddel) of een somatische aandoening (bijvoorbeeld temporaalkwab epilepsie).

Depersonalisatie als symptoom

In plaats van een apart ziektebeeld, kan depersonalisatie ook als een symptoom voorkomen bij:
schizofrenie, depressie, angststoornissen, paniekstoornissen, agorafobie, obsessieve compulsieve stoornis, druggebruik, slaaponthouding, jetlag, temporale epilepsie, migraine, rouwreacties, na een traumatische gebeurtenis, schizoïde persoonlijkheidsstoornis.

Derealisatie

De depersonalisatiestoornis heeft als belangrijkste kenmerk een gevoel van los staan of op afstand zijn van eigen psychische processen of het eigen lichaam. Bij derealisatie wordt de omgeving of bekenden als onwerkelijk ervaren.

Normaal versus pathologische depersonalisatie

• Gewone ervaringen depersonalisatie
- Doet zich voor als geïsoleerd symptoom
- Eén of twee episodes
- Korte duur: van seconden tot minuten
- Luxerende factoren: ernstige vermoeidheid, slaaptekort, extreme spanning of stress, isolatie
of zintuiglijke deprivatie, alcohol of drugs, lichamelijke ziekten
• Voorbijgaande depersonalisatie
- Doet zich voor als geïsoleerd symptoom
- Eén voorbijgaande episode
- Beperkte duur: van minuten tot weken
- Luxerende factoren: levensbedreigend gevaar, éénmaal ernstig, psychologisch trauma
• Chronische / pathologische depersonalisatie
- Doet zich (meestal) voor in cluster met andere dissociatieve symptomen
- Terugkerende of voortdurende episodes
- Chronisch (dagelijks tot wekelijks) gedurende lange episodes (tot vele jaren)
- Niet geassocieerd met luxerende factoren zoals beschreven bij gewone ervaringen
depersonalisatie. Kan voorafgegaan worden door herinnering aan trauma of stressvolle
gebeurtenis, maar doet zich ook voor bij afwezigheid van een duidelijke stressfactor. Is niet
gekoppeld aan één enkel ernstig trauma

Ontstaan

Bij de depersonalisatiestoornis, vindt men net als bij de andere dissociatieve stoornissen, vaak aan ernstige traumatische gebeurtenissen in de kindertijd.

Voorkomen

Omdat depersonalisatie een vrij algemeen symptoom is dat zich voordoet bij verschillende psychiatrische stoornissen is onderzoek moeilijk. Het is dan ook onduidelijk hoe vaak de depersonalisatiestoornis voorkomt.

Depersonalisatie en DIS

Bij DIS-patiënten wordt depersonalisatie vaak ervaren als: uittredingen uit het lichaam, gevoel alsof lichaam niet van hen is, naast zichzelf staan en zichzelf iets zien doen.

Praktijk uitgelicht

Praktijk Querido

Dhr. Bram Querido

Praktijk inschrijven

Ook uw praktijk geplaatst op de Hulpgids? U kunt zich aanmelden door het inschrijfformulier in te vullen en daarna op de knop "versturen" te klikken. Uw gegevens worden binnen 5 werkdagen na ontvangst kosteloos door Hulpgids.nl verwerkt en gepubliceerd. inschrijven ›