Hulpgids

De gids voor de geestelijke gezondheidszorg

Bipolaire stoornis - behandeling

Richtlijn

In 2015 werd de herziene Multidisciplinaire Richtlijn Bipolaire Stoornissen gepubliceerd, die de richtlijn uit 2008 vervangt. De richtlijn is bedoeld voor alle hulpverleners betrokken bij de zorg voor patiënten met (verdenking op) bipolaire stoornissen, zoals psychiaters, verpleegkundigen, psychologen, psychotherapeuten en (huis)artsen. In de werkgroep waren ook patiënten- en familieverenigingen vertegenwoordigd. De behandeling is gefaseerd: acute behandeling – vervolgbehandeling – onderhoudsbehandeling. In de richtlijn wordt de behandeling geformuleerd als een samenhangend pakket van ondersteunende, psychologische en farmacotherapeutische interventies dat veelal door een multidisciplinair behandelteam wordt aangeboden. De patiënt en de naastbetrokkenen moeten vanaf het begin worden ingelicht over de fasering van de behandeling, zodat zij weten wat zij kunnen verwachten en welke afwegingen op welk moment zullen worden gemaakt. Het bevorderen van zelfmanagement middels (groeps)psycho-educatie, opstellen van een signaleringsplan, bevorderen van contragedrag, leefstijladviezen en faciliteren van lotgenotencontact, is van belang gedurende de gehele behandeling. Behandeling van een ernstige manie of depressie moet bij voorkeur klinisch plaatsvinden, ook gegeven de grote belasting van naastbetrokkenen. Een opname moet eventueel zelfs onvrijwillig tot stand komen bij suïcidegevaar of als de manische patiënt door zijn handelen grote schade dreigt toe te brengen aan zijn relaties, werk, finan-ciën of reputatie. Het oordeel van naastbetrokkenen kan daarbij doorslaggevend zijn: alleen zij zien de werkelijke ernst van de toestand. 

Voorlichting en psycho-educatie

In de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) is ondermeer het recht op informatie vastgelegd. De patiënt heeft recht op informatie in begrijpelijke taal, over zijn of haar ziekte, de behandeling, de gevolgen en risico's van die behandeling en over eventuele alternatieve behandelingen. De zorgverlener is verplicht de patiënt deze informatie te verschaffen. Een manier om deze informatie te verschaffen is middels psycho-educatie. In de richtlijn wordt psycho-educatie omschreven als "een systematisch uitgevoerd voorlichtingsprogramma, waarin aandacht wordt besteed aan de symptomen, het beloop, vroege herkenning en preventie en het omgaan met en behandelen van de stoornis.Bij de behandeling van bipolaire stoornissen is psycho-educatie een effectieve interventie gebleken ter bevordering van therapietrouw en ter voorkoming of beperking van terugval en recidieven. Een essentieel onderdeel van voorlichting is het leren herkennen van vroege symptomen. Lotgenotencontact kan de patiënt en zijn of haar direct betrokkenen ondermeer helpen in het leren omgaan en accepteren van de aandoening en het contact met de hulpverlening verbeteren. Individuele psycho-educatie voor patiënten en naastbetrokkenen kan zowel in de acute als ook in de stabiele fase van de bipolaire stoornis worden gegeven. Voor groepsgewijze psycho-educatie moet de patiënt wel enigszins gestabiliseerd zijn.

Zelfmanagement

Zelfmanagement is het vermogen om adequaat om te gaan met de problemen die een chronisch gezondheidsprobleem met zich meebrengen. Het vereist een goed ziekte-inzicht en een adequaat reageren op lichamelijke en psychosociale problemen. Er zijn een aantal hulpmiddelen voor:

  • Inzicht in het beloop: nodig om na te kunnen gaan welke situaties luxerend kunnen zijn.
    Lifechartmethode (LCM)
  • Zorgbehoeftepeiling; onvervulde zorgbehoeften zijn gerelateerd aan een lagere kwaliteit van leven.
    Camberwell Assessment of Need / Camberwell Assessment of Need short appraisal (CAN/CANSAS)
  • Noodplan: hierin staat beschreven wat kan worden ondernomen om terugval of recidief te voorkomen.
    Noodplan - manie & Noodplan - depressie
  • Dag- en nachtrime; eveneens zinvol om luxerende momenten, voortekenen, etc. te onderkennen.
    Sociaalritmemeter (SRM)

Psychologische en psychosociale interventies

Het onderzoek naar psychologische en psychosociale behandeling is verricht bij patiënten die tevens psycho-farmaca als recidiefpreventie gebruikten. Psychosociale behandeling is derhalve altijd een toevoeging aan farmacotherapie. Als een bipolaire depressieve episode ondanks farmacotherapie en psycho-educatie onvoldoende herstelt wordt psychotherapie toegevoegd. In de richtlijn worden een aantal specifieke therapieën genoemd waarvan de werkzaamheid is aangetoond in gerandomiseerde, gecontroleerde studies: cognitieve (gedrags)therapieInterpersoonlijk en Sociaal Ritme Therapie (IPSRT) en Family-focused treatment (FFT).  Sociaal ritmetherapie is geïndiceerd als de stemming en het sociale ritme van patiënt niet stabiel zijn. 

Farmacotherapie

Klik hier voor farmacotherapie bij bipolaire stoornissen

Praktijk uitgelicht

Praktijk Querido

Dhr. Bram Querido

Praktijk inschrijven

Ook uw praktijk geplaatst op de Hulpgids? U kunt zich aanmelden door het inschrijfformulier in te vullen en daarna op de knop "versturen" te klikken. Uw gegevens worden binnen 5 werkdagen na ontvangst kosteloos door Hulpgids.nl verwerkt en gepubliceerd. inschrijven ›