Hulpgids

De gids voor de geestelijke gezondheidszorg

Sociale Fobie

Inleiding

Het centrale kenmerk van een sociale fobie is de angst voor één of meer situaties waarin de persoon is blootgesteld aan de mogelijke kritische beoordeling van anderen en waarin hij bang is zich belachelijk te maken. Inherent aan het ziektebeeld is dat de patiënt moeilijk over zijn klachten praat, bovendien ziet de omgeving van de patiënt het zelden als een probleem. Vaak vinden mensen met een sociale fobie alles goed en proberen zij zich steeds aan de ander aan te passen. Pas als de fobie mensen belemmert in hun werk of in het vinden van een partner zoeken ze hulp. Vaak raakt men somber en gaat men te veel drinken ("zelfmedicatie").

Voorkomen

In een groot Nederlands onderzoek onder volwassenen van 18-64 jaar bleek de lifetime-prevalentie (proportie van mensen in een populatie die ooit in hun leven sociaal fobisch zijn geweest) 7,8% (bij vrouwen 9,7%, bij mannen 5,9%).

Kenmerken

• Angst
Centraal staat angst voor situaties waarin de aandacht van andere mensen ertoe kan leiden dat men zich bekeken, uitgelachen of vernederd voelt. De patiënt met een sociale fobie is voortdurend bang om, in het bijzijn van anderen, zich belachelijk te maken.
• Vermijden
Het gevolg van de angst is dat bepaalde situaties worden vermeden zoals bijvoorbeeld spreken in het openbaar, dineren in gezelschap, urineren in een openbaar toilet, schrijven als op de vingers wordt gekeken, praten in een groep.
• Irreële angst
De patiënt realiseert zich dat de angst ongegrond is.
• Irreële gedachten
Vaak heeft de patiënt een irreële of sterk overdreven gedachte over zichzelf en de ander:
- verlammende voorspellingen over zichzelf en reacties van anderen
- overdreven negatief beoordelen van eigen functioneren in sociale situaties
- toedichten van negatieve gebeurtenissen aan zichzelf en positieve aan anderen
• Lijdensdruk
De vermijding, de anticipatieangst (angst voor de angst) of het lijden in de gevreesde sociale situatie(s) hebben een forse invloed op het dagelijks functioneren.

Lichamelijke klachten

Angst gaat altijd gepaard met lichamelijke klachten zoals: blozen, trillen, zweten, spiertrekkingen, hartkloppingen, misselijkheid en een droge keel.

Vormen

• Specifieke sociale fobie
aanhoudende, irrationele angst voor één bepaalde situatie of bepaald object, vaak betreft het angst voor dieren, hoogten, afgesloten ruimten, onweer, bloed en medische handelingen. Bijvoorbeeld angst om in bijzijn van anderen: te spreken; vuurrood te worden of rode vlekken te krijgen (erytrofobie); te gaan trillen (bijvoorbeeld tijdens het drinken of inschenken van koffie); te gaan zweten; te plassen (paruresis).
• Gegeneraliseerde sociale fobie
Vermijden van aantal sociale situaties; circa 90% van de mensen met een sociale fobie is bang voor ten minste 2 verschillende situaties, 45% voor minimaal 3 verschillende situaties.

DSM-IV-TR criteria

Klik hier voor uitleg DSM
A. Een duidelijke en aanhoudende angst voor één of meer situaties waarin men sociaal moet functioneren of iets moet presteren en waarbij men blootgesteld wordt aan onbekenden of een mogelijke kritische beoordeling door anderen. De betrokkene is bang dat hij/zij zich op een manier zal gedragen (of angstverschijnselen zal tonen) die vernederend of beschamend zijn. NB. : bij kinderen moeten er aanwijzingen zijn dat ze in staat zijn tot bij de leeftijd passende sociale relaties met bekende mensen en moet de angst voorkomen in gezelschap van leeftijdgenoten en niet alleen maar in interactie met volwassenen.
B. Blootstelling aan de gevreesde sociale situatie lokt bijna zonder uitzondering angst uit, die de vorm kan krijgen van een situatiegebonden of situationeel gepredisponeerde paniekaanval. NB. : bij kinderen kan de angst naar voren komen in de vorm van huilen, woede-uitbarstingen, verstijven of zich terugtrekken uit sociale situaties, met onbekende personen.
C. Betrokkene is zich er van bewust dat zijn of haar angst overdreven of onredelijk is. NB. : bij kinderen kan dit kenmerk ontbreken.
D. De gevreesde sociale situaties of de situaties waarin men moet optreden worden vermeden dan wel doorstaan met intense angst of lijden.
E. De vermijding, de angstige verwachting of het lijden in de gevreesde sociale situatie(s) of de situatie(s) waarin men moet optreden belemmeren in significante mate de normale dagelijkse routine, het beroepsmatig functioneren (of studie of school), of bij sociale activiteiten of relaties met anderen, of er is een duidelijk lijden door het hebben van de fobie.
F. Bij personen onder de achttien jaar is de duur ten minste zes maanden.
G. De angst of vermijding zijn niet het gevolg van de directe fysiologische effecten van een middel (bijvoorbeeld drug, geneesmiddel) of een somatische aandoening en is niet eerde toe te schrijven aan een andere psychische stoornis (bijvoorbeeld een paniekstoornis met of zonder agorafobie, separatieangststoornis, stoornis in de lichaamsbeleving, een pervasieve ontwikkelingsstoornis of een schizoïde persoonlijkheidsstoornis).
H.
Indien er sprake is van een somatische aandoening of een andere psychische stoornis, houdt de angst van criterium A daar geen verband mee, bijvoorbeeld de angst is niet die om te stotteren, beven bij ziekte van Parkinson, of voor abnormaal eetgedrag bij anorexia nervosa of boulimia nervosa.


Oorzaken

Er zijn verschillende theorieën die het ontstaan van een fobie trachten te verklaren. De vraag is (zoals bij veel psychische aandoeningen) of er één verklaring bestaat die opgaat voor iedereen met een sociale fobie. Waarschijnlijk is het een combinatie van factoren, waarbij het accent bij de ene sociale fobie weer anders ligt dan bij de andere. Een veel gebruikte theorie is dat de angst is "aangeleerd" (modeling). Door het vermijden van een angstige situatie wordt een fobie in stand gehouden ("vermijden versterkt het lijden"). De beloning, "een opgelucht gevoel", versterkt het vermijdingsgedrag. De spanning wordt minder..

Behandeling

Klik hier voor een beschrijving van de behandeling

Boeken

Klik hier voor boeken

Links

Klik hier voor Nederlandstalige links

Engelstalige links

• Anxiety Disorders Association of America (ADAA, patiëntenorganisatie)
• Anxiety Network 
• Depression and anxiety (tijdschrift)
• Internet Mental Health
• PubMed (overzicht van de publicaties van één jaar)

Literatuur sociale fobie

1. Bijl R van, Zessen G van, Ravelli A
Psychiatrische morbiditeit onder volwassnen in Nederland: het NEMESIS-onderzoek
Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (1997) 141, 2453-2460
2. Emmelkamp PMG, Bouman TK, Scholing HA
Angst, fobiën en dwang: diagnostiek en behandeling
Bohn Stafleu Van Loghum (1989)
3. American Psychiatric Association (APA)
Diagnostische Criteria van de DSM-IV-TR 
Swets & Zeitlinger (2001)
4. Balkom AJLM v, van Dyck R, Megen HJGM, Timmerman L, Vliet IM v, Westenberg HGM, Witte JC
Richtlijn farmacotherapie angststoornissen 
Boom (1998)
5. Balkom AJLM v, Vliet IM v
Farmacotherapie bij de sociale fobie
In: Farmacotherapie angststoornissen. Benecke (2002)
6. Emmelkamp PMG
Cognitieve therapie bij angst en depressie
Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (1993) 137, 487-490

Praktijk uitgelicht

Praktijk Querido

Dhr. Bram Querido

Praktijk inschrijven

Ook uw praktijk geplaatst op de Hulpgids? U kunt zich aanmelden door het inschrijfformulier in te vullen en daarna op de knop "versturen" te klikken. Uw gegevens worden binnen 5 werkdagen na ontvangst kosteloos door Hulpgids.nl verwerkt en gepubliceerd. inschrijven ›